Skip to content

Nescio in Veere

21 maart 2010

Nescio op school

Met enige regelmaat kruist Nescio mijn levenspad. Hij stierf in het jaar dat ik geboren ben. In de jaren zeventig las ik De uitvreter en Titaantjes voor mijn boekenlijst. Hoewel ik als tiener de manier van schrijven, met al die i-tjes, niet echt prettig lezen vond, is de sfeer uit het boek met altijd bijgebleven. Het is zo’n sfeerbeeld van een tijd waarnaar je heimwee kunt hebben, ook al heb je die tijd nooit meegemaakt.

Nescio in de film

Halverwege de jaren tachtig stapte ik daadwerkelijk rond in de wereld van Nescio. Van de verhalen Titaantjes en De uitvreter werd een televisiebewerking gemaakt met Johan Leysen als Bavink, Anne Buurma als Japi en Pierre Bokma als Hoyer. Ik deed mee als figurant, gestoken in Zeeuwse streekdracht. We filmden in Zierikzee en Veere en op het Veersemeer. Een hele dag opnamen op een boot voor drie minuten film. Het was al die dagen wel heerlijk weer. Ik mocht ook mee als figurant naar Hilversum voor studio-opnamen van een scène in een Zeeuws café. Toen de film op televisie werd vertoond zag ik mezelf – onherkenbaar voor niet ingewijden – maar liefst vier keer in een flits voorbijkomen.🙂

Nescio in boek en werk

In de jaren negentig verscheen bij Nijgh & Van Ditmar een uitgave met vier verhalen van Nescio (pseudoniem van Frits Grönloh), waaronder De uitvreter en Titaantjes. Dat heb ik gekocht en beide verhalen herlezen. In die jaren werkte ik bij het Gemeentearchief Middelburg. De toenmalige gemeentearchivaris wees regelmatig op het feit dat ‘dier wereld’ in de zinsnede: ‘En daar had je Goes en Lange Jan, den toren van Middelburg, de spil van Walcheren, het hart dier wereld.’ (De uitvreter), door velen ten onrechte werd aangehaald als ‘het hart der wereld’, en men er dus niets van had begrepen.

Brieven van Nescio uit Veere

En nu, weer zo’n tien jaar later, stond Nescio in de belangstelling tijdens de Boekenweek 2010. Nescio’s biograaf, Lieneke Frerichs, presenteerde op 6 maart in De Drvkkery te Middelburg de uitgave Nescio – Brieven uit Veere. Voor deze uitgave, waarin twee tot dan toe onbekende brieven van Frits Grönloh aan zijn vrouw Agathe Grönloh-Ticket zijn opgenomen, deed Lieneke Frerichs onderzoek in de Veerse archieven, die in het Zeeuws Archief berusten. Collega Peter Blom, voormalig stadsarchivaris van Veere en tegenwoordig werkzaam bij het Zeeuws Archief als accountmanager Veerse archieven, was haar daarbij behulpzaam. Beiden hebben geprobeerd de identiteit van ‘de Franzoos’ te achterhalen, maar zijn daarin helaas niet geslaagd. Grönloh trok een tijdje met hem op en schreef over ‘de Franzoos, een charmanten jongen man’, in zijn brieven. De meeste personages uit De uitvreter zijn te herleiden naar mensen die echt hebben bestaan. Lieneke Frerichs vertelde daarover in een tweegesprek met Peter Blom, tijdens de presentatie van Brieven uit Veere.

Nescio in zijn Veers Nirwana

Frits Grönloh bezocht Walcheren in de zomer van 1908. Aanvankelijk vond hij er ‘nix an’ en nam geen blad voor de mond om zijn ergernis onder woorden te brengen: ‘De domme menschen hielden hun domme smoelen, den heelen dag heb ik niet met smaak gegeten.’ Maar gaandeweg begon hij onder de bekoring van Walcheren te raken. Hij schreef aan zijn vrouw: ‘De heele week heb ik in Veere gezeten […] Alle weer is hier goed […] Ik luister maar naar ’t water en de wind en volg de zeilschepen met de oogen. Ik rook maar, ik loop maar door Veere, maak hier een praatje, maak daar een praatje…’.  En over de Veerse kermis: ‘Zooiets als dit heb ik nog nooit beleefd. Die stokoude Indiers moeten Veere bedoeld hebben toen ze den lui ‘t ‘Nirwana’ voorhielden, ’t niet zijnde zijn. […] Soms springen mij vanzelf de tranen in de oogen, zoo maar zonder dat ik ergens aan denk, enkel van de welbehagelijkheid.’

Nescio’s Veere beleven

Het zijn prachtige brieven die Grönloh aan zijn vrouw schreef. Hoewel hij zelf verklaarde dat uitvreter Japi een gefantaseerd personage is, blijkt uit de brieven en latere opmerkingen van Nescio dat de uitvreter en de auteur geen vreemden voor elkaar waren, zo schrijft Lieneke Frerichs in het toelichtende hoofdstuk Nescio en het Nirwana van Veere. Grönlohs bezoeken aan Veere hebben in ieder geval gediend als inspiratie voor zijn verhaal De uitvreter. Het sfeerbeeld van het liefelijke stadje Veere dat Nescio heeft geschapen maakt dat je wenst Veere op die manier eens te kunnen beleven. Kan dat? We gaan het proberen! In het najaar biedt het Zeeuws Archief in samenwerking met de Zeeuwse Volksuniversiteit een literaire wandeling aan door het Veere van Nescio onder leiding van voormalig stadsarchivaris Peter Blom. Dan zal blijken of we nog een glimp van Nescio’s Veere kunnen opvangen.

No comments yet

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers op de volgende wijze: